Για την εκτέλεση, 1948

Ο Απάρτης φιλοτέχνησε την ανάγλυφη αυτή στήλη ανταποκρινόμενος σε μια παραγγελία για μνημείο των Προσκόπων που βασανίστηκαν και σφαγιάστηκαν στο Αϊδίνι το 1919. Το μνημείο όμως δεν εγκρίθηκε από τους παραγγελιοδότες, γιατί απεικόνιζε μια γυμνή ανδρική μορφή.

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά με τον τίτλο «Ο Δεσμώτης» στην ατομική έκθεση του γλύπτη στην Αίθουσα Ζαχαρίου το 1948. Στη Μπιενάλε της Βενετίας του 1950 εκτέθηκε με τον τίτλο «Il Martire» (Ο μάρτυρας), ενώ αργότερα με τους τίτλους «Το θύμα», «Για την εκτέλεση» και «Νάναι Λεύτερη η Γη που Πατής».

Το 1983 ένα αντίτυπο του έργου, μαζί με αντίγραφο μιας σιδερένιας πόρτας από κελί, χρησιμοποιήθηκε για τη σύνθεση ενός μνημείου προς τιμήν των πατριωτών που βασανίστηκαν στη διάρκεια της Κατοχής στα κρατητήρια της Γκεστάπο. Το μνημείο, σύνθεση του αρχιτέκτονα Νίκου Χατζημιχάλη, τοποθετήθηκε στην είσοδο του τότε κτηρίου της Ασφαλιστικής Εταιρίας Αστήρ, στην οδό Μέρλιν 6, όπου άλλοτε βρίσκονταν τα κρατητήρια, και φέρει την επιγραφή «ΕΔΩ ΗΤΑΝΕ ΤΟ ΚΟΛΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΓΚΕΣΤΑΠΟ 1941-1944».

Ο Απάρτης, εμπνεόμενος από τις αττικές επιτύμβιες στήλες της αρχαϊκής περιόδου και θέλοντας να κάνει ένα έργο-σύμβολο όλων των νέων που θυσιάστηκαν για ένα ιδανικό, αποδίδει τη μορφή χωρίς εξατομικευμένα χαρακτηριστικά, με λείες επιφάνειες, εστιάζοντας στην απόδοση της ουσίας του θέματος. Η κλίση του κεφαλιού προς τον ώμο, που συναντάται και σε έργα του Μιχαήλ Άγγελου, του Ροντέν και του Μπουρντέλ, δηλώνει την εσωτερική αγωνία και το θάνατο. Η τοποθέτηση του σώματος, το σχήμα της στήλης, η επιγραφή στη βάση είναι στοιχεία που προέρχονται από τις αρχαίες επιτύμβιες στήλες. Ειδικότερα η επιγραφή, όπου οι λέξεις παρατίθενται χωρίς κενά, θυμίζει τα αρχαία επιγράμματα, αφού γίνεται μνεία στη νεαρή ηλικία του ατόμου και στο γεγονός ότι θυσιάστηκε για την ελευθερία. Η στάση του σώματος, όμως, παραπέμπει και στο έργο του Αριστίντ Μαγιόλ «Ο ποδηλάτης» (1907), ένα από τα ελάχιστα ανδρικά γυμνά που είχε φιλοτεχνήσει ο Γάλλος γλύπτης.