Εκδήλωση Μουσικής Δωματίου

Η Μουσική ως Μνήμη: Από την Πρωτοπορία στη Σύγχρονη Δημιουργία
Sergei Prokofiev «Σονάτα για δύο βιολιά, έργο 56»
Hafliði Hallgrímsson «Seven Epigrams για βιολί και βιολοντσέλο»

Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου
Ώρα 12:00
Διάρκεια: 35’
Κεντρικό Κτήριο, Χώρος Περιοδικών Εκθέσεων (-2)
Στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026, το πρόγραμμα προσφέρεται με δωρεάν είσοδο, θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Με αφορμή την ολοκλήρωση της έκθεσης «Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας», η μουσική συναντά την εικαστική δημιουργία σε ένα πρόγραμμα μουσικής δωματίου που φωτίζει τη σχέση ανάμεσα στην καλλιτεχνική πρωτοπορία, τη μνήμη και την ελευθερία της έκφρασης. Το πρόγραμμα προτείνει έναν διάλογο ανάμεσα στη ρωσική πρωτοπορία και τη σύγχρονη δημιουργία μέσα από δύο έργα που φωτίζουν διαφορετικές όψεις της καλλιτεχνικής εμπειρίας στη Σοβιετική Ένωση.

Η «Σονάτα για δύο βιολιά» του Sergei Prokofiev (1932) αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της νεωτερικής μουσικής γλώσσας του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Με τη διαύγεια της μορφής, την οικονομία των μέσων, την αντιστικτική γραφή και τον έντονο ρυθμικό της χαρακτήρα, αντανακλά το δημιουργικό κλίμα μιας εποχής κατά την οποία η καλλιτεχνική πρωτοπορία αναζητούσε νέους τρόπους έκφρασης και νέες αισθητικές κατευθύνσεις.

Το έργο “Seven Epigrams” του Hafliði Hallgrímsson (1996) αποτελεί μια σύγχρονη μουσική αναδρομή στην ίδια ιστορική περίοδο. Εμπνευσμένο από το αυτοβιογραφικό δοκίμιο “An Essay in Autobiography” του Boris Pasternak, το έργο αποτελείται από επτά σύντομα μουσικά πορτρέτα, καθένα από τα οποία σκιαγραφεί μια διαφορετική προσωπικότητα της σοβιετικής καλλιτεχνικής ζωής κατά την εποχή της σταλινικής τρομοκρατίας. Με εξαιρετική οικονομία εκφραστικών μέσων, τα σύντομα αυτά «επιγράμματα» λειτουργούν ως φόρος τιμής στη δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας απέναντι στην καταπίεση και τη λήθη.

Δύο έργα από διαφορετικές εποχές συναντώνται έτσι σε έναν διάλογο γύρω από τη δύναμη της τέχνης να διατηρεί τη μνήμη ζωντανή, να αντιστέκεται στη λήθη και να αναζητά νέους τρόπους έκφρασης.

Πρόγραμμα:

SONATA FOR TWO VIOLINS, OPUS 56  (1932) Sergei Prokofiev
I.Andante cantabile 
II. Allegro
II. Commodo (quasi Allegretto)
IV. Allegro con brio

SEVEN EPIGRAMS FOR VIOLIN AND CELLO (1996)  Hafliði Hallgrímsson
I. A Languorous Window Stands White (Homage to Boris Pasternak)
II. Behind Me Stands An Empty Cage (Homage to Osip Mandelstam)
III. The Captive Spirit (Homage to Marina Tsvetayeva)
IV. Responsorium (Homage to Nadezhda Mandelstam)
V. Night Train (Homage to D. Shostakowich)
VI. Mystical Navigation (Homage to Anna Akhmatova)
VII. And A Man Left His House (Homage to Daniil Kharms)

Γιώργος Δεμερτζής, βιολί
Φοίβη Ρουσοχατζάκη, βιολί
Alexander Wollheim, τσέλο

Λίγα λόγια για τους ερμηνευτές:

Γιώργος Δεμερτζής
Βιολί

Γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1958. Δάσκαλοί του στο βιολί υπήρξαν ο Στέλιος Καφαντάρης και ο Max Rostal. Έχει αναπτύξει σολιστική δράση δίνοντας έμφαση στην προώθηση κυρίως της Ελληνικής μουσικής δημιουργίας, ιστορικής και σύγχρονης. Ίδρυσε το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο το οποίο επίσης ανέπτυξε για μία εικοσαετία ευρεία δραστηριότητα τόσο συναυλιακά, όσο και στον χώρο των ηχογραφήσεων, πάντα με επίκεντρο την Ελληνικη μουσική δημιουργία. Η κυκλοφορία σε CD του έργων του Σκαλκώτα, Θεοδωράκη, Σισιλιάνου, Δραγατάκη, μεταξύ άλλων Ελλήνων δημιουργών αλλά και των έργων του Respighi ή του Nielsen συνάντησε την παγκόσμια αναγνώριση μεσα απο κριτικές από περιοδικά όπως το Strad, το BBC Music Magazine, ή το Gramophone. Δίδαξε στο Lawrence University στο Appleton, USA.

Φοίβη  Ρουσοχατζάκη
Βιολί

Με έδρα το Λονδίνο και τη Χάγη, η Φοίβη δραστηριοποιείται ως σολίστ, μουσικός ορχήστρας και μουσικός δωματίου. Είναι κορυφαία β’ της Residentie Orkest της Χάγης και συνεργάζεται τακτικά με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λουξεμβούργου και τους Solistes Européens Luxembourg. Ως σολίστ έχει εμφανιστεί με σύνολα όπως η Orchestra of the Eighteenth Century και έχει συμμετάσχει σε φεστιβάλ όπως τα Sion Festival, Orlando Festival, Aurora Festival και Music Chapel Queen Elisabeth Festival. Στις πρόσφατες διακρίσεις της συγκαταλέγονται η βράβευσή της στον Διαγωνισμό Bach της Λειψίας το 2026, όπου της απονεμήθηκε ένα εξαιρετικό βιολί του Klaus Ludwig Clement, καθώς και η ερμηνεία του έργου Seven Epigrams του Hafliði Hallgrímsson στο Barbican του Λονδίνου, στο πλαίσιο της σειράς BBC Total Immersion. Ως αφοσιωμένη μουσικός δωματίου, είναι ιδρυτικό μέλος του Tamesis String Quartet, το οποίο κατέκτησε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό Cavatina στο Wigmore Hall το 2025. Πρόσφατα ολοκλήρωσε με διάκριση το Artist Diploma στο Guildhall School of Music & Drama υπό την καθοδήγηση του David Takeno, έχοντας προηγουμένως αποκτήσει Πτυχίο και Μεταπτυχιακό Δίπλωμα με άριστα από το Βασιλικό Ωδείο της Χάγης. 

Alexander Wollheim
Τσέλο

Γεννημένος στο Βερολίνο, ο Alexander Wollheim, σπουδάζει με τους καθηγητές Nicolas Altstaedt και Troels Svane στην Ανώτατη Σχολή Μουσικής «Hanns Eisler» (HfM Hanns Eisler). Ως αφοσιωμένος μουσικός συνόλων μουσικής δωματίου, συμπράττει με τα σύνολα Ensemble Textura, Trio Aeonas και 2Cities Cello Quartet —των οποίων υπήρξε συνιδρυτής— ενώ παράλληλα εμφανίζεται σε φεστιβάλ σε όλη την Ευρώπη. Έχει διακριθεί στον Διαγωνισμό Βιολοντσέλου Gabrielli στο Βερολίνο καθώς και στον Γερμανικό Μουσικό Διαγωνισμό (Deutscher Musikwettbewerb). Υπήρξε ημιφιναλίστ στον Διαγωνισμό Queen Elisabeth. Ο Alexander παίζει σε ένα βιολοντσέλο του 2019, κατασκευής Stefan-Peter Greiner, το οποίο του έχει παραχωρηθεί ευγενώς από τον Walter Scheurle.

Λίγα λόγια για τα έργα και τους συνθέτες:

Sergei Prokofiev (1891-1953)
Μεγάλο μέρος του έργου του Prokofiev χαρακτηρίζεται από την ένταση ανάμεσα στην αντισυμβατική του φύση και την ανάγκη να εξασφαλίσει την έγκριση της κρατικής «πολιτιστικής αστυνομίας». Γεννημένος σε μια απομονωμένη περιοχή της Ανατολικής Ουκρανίας, ο Prokofiev επέδειξε από νωρίς εξαιρετικό ταλέντο, συνθέτοντας το πρώτο του κομμάτι για πιάνο σε ηλικία πέντε ετών και μια όπερα, «Ο Γίγαντας», στα εννέα του. Ο διευθυντής του Ωδείου της Αγίας Πετρούπολης, ο συνθέτης Αλεξάντερ Γκλαζουνόφ, εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ, ώστε του επέτρεψε να εγγραφεί στη σχολή σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών. Βλέποντας ελάχιστες προοπτικές μέσα στο χάος που ακολούθησε την Επανάσταση του 1917, ο Prokofiev εγκαταστάθηκε στην Αμερική και στη συνέχεια στο Παρίσι. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, νιώθοντας νοσταλγία για την πατρίδα, ανταποκρίθηκε σε ένα διάταγμα του Στάλιν που καλούσε τους Σοβιετικούς καλλιτέχνες να επιστρέψουν, υποσχόμενο τη δημιουργία ένωσης συνθετών και ελευθερία καλλιτεχνικής έκφρασης — μια απόφαση-εφιάλτη που έμελλε να μετανιώσει πικρά. . Έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία στο Παρίσι, ο Prokofiev συνέθεσε αυτή τη Σονάτα για δύο βιολιά κατόπιν παραγγελίας της Triton, μιας νέας οργάνωσης που ήταν αφιερωμένη στην παρουσίαση νέας μουσικής δωματίου. Η Σονάτα γράφτηκε για την εναρκτήρια συναυλία της Triton, τον Δεκέμβριο του 1932. Στην αυτοβιογραφία του, που εκδόθηκε το 1941, ο Prokofiev έγραψε για τη Σονάτα: «Η ακρόαση κακής μουσικής ενίοτε γεννά καλές ιδέες… Αφού άκουσα κάποτε ένα αποτυχημένο έργο [μη κατονομαζόμενο] για δύο βιολιά χωρίς συνοδεία πιάνου, συνειδητοποίησα ότι, παρά τους προφανείς περιορισμούς ενός τέτοιου ντουέτου, θα μπορούσε κανείς να το καταστήσει αρκετά ενδιαφέρον ώστε να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του ακροατή για δέκα ή δεκαπέντε λεπτά…». Το έργο αποτελείται από τέσσερα μέρη, ακολουθώντας τη διαδοχή: αργό-γρήγορο-αργό-γρήγορο.

Hafliði Hallgrímsson (1941 – )
Ο Hafliði Hallgrímsson κατάγεται από το Akureyri, στις βόρειες ακτές της Ισλανδίας, μακριά από το Reykjavík. Μετά τις σπουδές του στη Ρώμη και το Λονδίνο, εγκαταστάθηκε στο Εδιμβούργο, όπου εργάστηκε αρχικά ως επαγγελματίας τσελίστας προτού αφοσιωθεί πλήρως στη σύνθεση. Η μουσική του Hallgrímsson παραπέμπει περισσότερο στη βορειοευρωπαϊκή παρά στην καθαρά ισλανδική παράδοση όσον αφορά το εύρος της, τη μορφή και τον ήχο της, αν και η γενικά λιτή υφή της και η αποστροφή προς την έντονη ηχητική ισχύ θα μπορούσαν να θεωρηθούν εθνικά χαρακτηριστικά. Ο Hallgrímsson οδηγήθηκε στη σύνθεση μέσα από την αγάπη του για τη ζωγραφική – τόσο ως θεατής όσο και ως δημιουργός. Ένας περιγραφικός χαρακτήρας διακρίνει μεγάλο μέρος του έργου του, συμπεριλαμβανομένων των «Επτά Επιγραμμάτων» (Seven Epigrams) που συνέθεσε το 1996. Το έργο *Seven Epigrams* (Επτά Επιγράμματα) εμπνεύστηκε από το κείμενο του Σοβιετικού ποιητή Μπόρις Παστερνάκ με τίτλο *An Essay in Autobiography* (Δοκίμιο Αυτοβιογραφίας). Κάθε μέρος του αποτυπώνει μια πτυχή ενός Σοβιετικού καλλιτέχνη ή ποιητή της εποχής της σταλινικής τρομοκρατίας, συμπεριλαμβανομένου του Παστερνάκ. Οι τίτλοι του Hallgrímsson μιλούν από μόνοι τους και παραπέμπουν άμεσα στα πρόσωπα στα οποία αναφέρονται (το δεύτερο μέρος, «Πίσω μου στέκεται ένα άδειο κλουβί»), αφορά τον Όσιπ Μάντελσταμ), συνδυάζοντας την οικονομία της έκφρασης με τη ζωντάνια.

Έργο:
Αλεξάντρ Βόλκοφ
[Φεργκανά (Ρωσική Αυτοκρατορία, σημ. Ουζμπεκιστάν)
1886 – Τασκένδη (ΕΣΣΔ, σημ. Ουζμπεκιστάν) 1957]
Τρεις μουσικοί, 1921
Γκουάς σε χαρτόνι, 30 × 51 εκ.
MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη
Αρ. έργου 278.78