Ε’ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
15-17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2016
ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ, ΠΕΙΡΑΙΩΣ 138
Περίληψη ανακοίνωσης
Τον Οκτώβριο του 1952, ένα μήνα πριν την εκλογική ήττα του Κέντρου και τη νίκη του Ελληνικού Συναγερμού, στην πλατεία Διοικητηρίου της Ρόδου, μπροστά από τα κτίρια της φασιστικής περιόδου της Ιταλοκρατίας, έγιναν τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου της Εθνικής Καρτερίας, του πρώτου ελληνικού δημόσιου γλυπτού στα απελευθερωμένα Δωδεκάνησα. Έργο του γλύπτη Χρήστου Καπράλου και του αρχιτέκτονα Κίμωνα Λάσκαρη, αποτελείτο από μία καθιστή, γερτή μορφή της μητέρας του καλλιτέχνη και προσωποποιούσε «την μαρτυρικήν Δωδεκάνησον, εν δουλεία υπομένουσαν τα δεινά της και αναμένουσαν την ελευθερία της». Μόλις λίγες εβδομάδες μετά, άρχισαν να δημοσιοποιούνται οι αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας, σύμφωνα με τις οποίες το μνημείο δεν συμβόλιζε επιτυχώς τη δωδεκανησιακή αντίσταση και δεν εναρμονιζόταν με τον περιβάλλοντα χώρο ή με το δημόσιο αίσθημα. Οι διαμαρτυρίες κορυφώθηκαν τον Απρίλιο του 1954, όταν το Δημοτικό Συμβούλιο προέβη στη διάλυση του μνημείου και τη μεταφορά του γλυπτού σε αποθήκη μέχρι νεότερης απόφασης για τοποθέτησή του σε άλλο χώρο. Η απόφαση προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Καπράλου, ο οποίος, με τη δημόσια υποστήριξη της πλειονότητας του πνευματικού και καλλιτεχνικού κόσμου της Αθήνας, προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητώντας την ακύρωσή της. Το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο τον δικαίωσε παμψηφεί, με μία απόφαση που δημιούργησε δικαστικό προηγούμενο: αναγνώρισε στο δημιουργό πνευματικό και ηθικό δεσμό με το έργο του, ακόμα και μετά την παραχώρηση της υλικής του κυριότητας σε τρίτους, και του έδωσε το δικαίωμα να αποκρούσει με ένδικα μέσα τη διοικητική πράξη που αποτέλεσε μομφή κατά της καλλιτεχνικής αξίας του έργου του. Η ιστορικής σημασίας νομολογία ουδέποτε εφαρμόστηκε και το γλυπτό ουδέποτε επέστρεψε στην αρχική του θέση. Η υπόθεση ξεχάστηκε μετά το 1956, χρονιά κατά την οποία έληξε η δικαστική διαμάχη μεταξύ Καπράλου και Δήμου Ρόδου.
Μέσα από την έρευνα αρχειακών πηγών, όπως η προσωπική αλληλογραφία μεταξύ Καπράλου, Λάσκαρη και κρατικών αξιωματούχων, τα σχετικά με την υπόθεση επίσημα έγγραφα και πρακτικά που απόκεινται στα ΓΑΚ Δωδεκανήσου και στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Ρόδου και τα δημοσιεύματα στον αθηναϊκό και ροδιακό τύπο, θα επιχειρήσουμε να ανασυνθέσουμε τις ποικίλες πτυχές -πολιτικές, νομικές, αισθητικές- μιας σύνθετης υπόθεσης και να διατυπώσουμε ερωτήματα γύρω από ζητήματα όπως: οι μετασχηματισμοί που υφίσταται το έργο τέχνης μεταπηδώντας από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα· η ταυτότητα της μνημειακής τέχνης και ο ρόλος της ως εργαλείου άσκησης εθνικής πολιτικής· οι όροι νοηματοδότησης της «εθνικής τέχνης» και οι όροι υποδοχής της από το κοινό· οι συσχετισμοί μεταξύ εθνικού και τοπικού και η συζήτηση γύρω από το ποιοι είναι θέσει αρμόδιοι και ποιοι δικαιούνται να εκφέρουν και να επιβάλλουν απόψεις περί δημόσιας τέχνης.
Διαβάστε όλη την ανακοίνωση εδώ
Άρτεμις Ζερβού
Επιμελήτρια στην Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου
Έργο: Χρήστος Καπράλος (1909-1993)
Εθνική Καρτερία [εκμαγείο του μαρμάρινου πρωτότυπου]
γύψος, 160x120x98 εκ.
Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, αρ. έργου 11382
Πρώην Ίδρυμα Χρήστου και Σούλης Καπράλου
Φωτογραφία: Θάλεια Κυμπάρη
